Duhovi Afrike - ritualna zapadnoafrička umetnost

Gostujuća izložba MAU u Prijepolju
„Duhovi Afrike – ritualna zapadnoafrička umetnost“

Otvaranje: 15.5.2024. u 13 časova

Izložba „Duhovi Afrike – ritualna zapadnoafrička umetnost“, koja je 2018. godine osvojila nagradu IKOM-a Makedonije, biće predstavljena u Muzeju u Prijepolju, 15. maja 2024. godine, sa početkom u 13 časova. Izložbom koju čine originalni ritualni predmeti iz zbirki Muzeja afričke umetnosti: maske, skulpture, odeća, zaštitni amuleti i drugi kultni artefakti, predstavlja se svet animističkih obreda, ceremonija i verovanja zapadne Afrike.

U savremenom dobu oko 10 posto stanovništva Afrike, odnosno 100 miliona stanovnika, održava tradicionalnu animističku praksu i običaje, uz upotrebu ritualnih predmeta, koji se sem obrednom upotrebom i značenjima odlikuju i estetskim kvalitetima. Zapadna Afrika je oblast bogate kulturne prošlosti, u kojoj su cvetale plodne i raznolike likovne tradicije naročite izražajnosti. Ritualna umetnost nikla na tom prostoru odlikuje se izuzetnom ekspresivnošću koja odražava dubinu religioznih ubeđenja animističkih zajednica i snažnu emotivnu vezu afričkih umetnika sa duhovnim svetom materijalizovanim u „obrednim rekvizitima“. Primeri religioznog narodnog stvaralaštva „crnog“ kontinenta, nadahnuli su početkom 20. veka umetnike moderne – ekspresioniste, foviste, kubiste, što je afričkoj umetnosti donelo svetsku afirmaciju. Danas predstavljaju izvor nadahnuća i mnogim savremenim afričkim umetnicima kao vizuelno i kulturno nasleđe kojem se iznova vraćaju u svojim umetničkim i ličnim traganjima. U začudnim formama maski koje su „plesale“, ili figura koje su, skrivene na kućnim oltarima, „štitile“ porodicu, ostaju upisani različiti elementi vizuelnog i duhovnog nasleđa. Tradicionalni svetonazori zasnovani na animističkim idejama ostaju duboko utkani u kulturu Afrikanaca, opstajući u sinkretičkoj formi i u sredinama u kojima je animistička praksa u proteklih sto godina napuštena, sa prihvatanjem hrišćanstva i islama.

Izložba je tematski grupisana prema karakteru duhovnih predstava i nameni predmeta kojima se u okviru religijskih i magijskih ituala regulišu glavne sfere ljudske aktivnosti, od ključne važnosti za opstanak pojedinca i zajednice. Glavnu preokupaciju podsaharskih sedelačkih zajednica čine plodnost i fizički produžetak zajednice, izobilje hrane i poljoprivrednih useva, zaštita od bolesti i opasnosti iz prirode, uspostavljanje/očuvanje društvenog poretka, prenošenje mitskih i duhovnih znanja mlađim naraštajima, i konačno – suočavanje i pomirenje sa smrtnošću oličeno u kultu predaka. Postavka prikazuje 43 autentična primera ritualne umetnosti, pretežno iz zbirki Vede Zagorac i dr Zdravka Pečara, zatim Kolomana Trčke, Avrama Atijasa i drugih koji su se bavili kolekcioniranjem u Africi sredinom i u drugoj polovini 20. veka.

Autor izložbe: Aleksandra Prodanović Bojović, etnolog-antropolog / viši kustos MAU
Foto Vladimir Popović