Čitaj i deli dalje: Radovan Cukić i Nemanja Kalezić

Muzej Jugoslavije predstavlja izložbu „Čitaj i deli dalje: ratni letak na jugoslovenskom području u 20. veku“, posvećenu letku kao jednom od najrasprostranjenijih sredstava propagande tokom ratnih sukoba 20. veka. Izložba prati kako se ovaj medij menjao sa razvojem tehnologije, ali i u zavisnosti od političkih, ekonomskih i društvenih okolnosti.

Od početka 20. veka letak je, zahvaljujući razvoju štampe i tehnologija umnožavanja i distribucije, postao važno sredstvo komunikacije između zaraćenih strana i stanovništva. Njegova svrha nije bila objektivno informisanje, već uticaj na stavove i ponašanje primalaca - od poziva na predaju i demoralizacije protivničkih vojnika do podizanja morala i stvaranja slike o ratnoj pobedi.

Izložba prati upotrebu letka tokom Prvog i Drugog svetskog rata, kao i ratova za jugoslovensko nasleđe devedesetih godina. Sačuvana građa pokazuje različite propagandne strategije, načine distribucije i jezik kojim su se vojne, političke i društvene strane obraćale određenim grupama.

Posebna pažnja posvećena je Drugom svetskom ratu, kroz primere iz Srbije, Crne Gore, Nezavisne Države Hrvatske, Dalmacije i Istre, Slovenije i Makedonije, kao i materijale savezničkih snaga. Postavka pokazuje kako su sadržaj i način distribucije letaka bili povezani sa lokalnim političkim i vojnim okolnostima.

Letak nije nestao ni kada su radio i televizija postali dominantni mediji masovne komunikacije. Njegova upotreba nastavljena je tokom ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, kao i tokom NATO bombardovanja Savezne Republike Jugoslavije 1999. godine.

Jedna od tema izložbe je i problem očuvanja ove vrste istorijske građe. Za razliku od plakata, letak je često posmatran kao efemerni materijal, zbog čega se mnogi sačuvani primerci danas teško hronološki određuju, dok okolnosti njihovog nastanka ostaju nepoznate.

Autori izložbe su istoričari Radovan Cukić iz Muzeja Jugoslavije i Nemanja Kalezić iz Narodne biblioteke Srbije. Koncept, dizajn i produkciju prostorne postavke potpisuje Studio Turbina, dok je za ideju, dizajn i grafičko oblikovanje postavke zadužena Katarina Keti Zaharijev.